Safsata türleri

Safsata Türleri (Mantık Hataları) Nelerdir?

Bir önceki yazımızda mantık hatası nedir kısaca değindik şimdi de çok sık kullanılan safsata türlerini (mantık hatalarını) tek tek örneklendirerek inceleyeceğiz. Elbette burada bahsedeceğimizden çok daha fazla safsata türü bulunmaktadır ama bizim şu anki amacımız genel ve çok kullanılan mantık hatalarını incelemek ve bunlar hakkında bilgi sahibi olmak.

 

ADAM KARALAMA:

Bir kişinin veya topluluğun öne sürdüğü argümanları, çıkarımları değil o argümanı ortaya koyan veya koyanları hedef alarak yapılan bir safsata türüdür. Yani “Senin X özelliğin kötüdür bu yüzden söylediklerin hatalıdır.” Gibi bir yanılgıdır.

ÖRNEK:

A: LGBT aktivistlerine karşıyım

B: Karşısın, çünkü yobaz ve cahilin tekisin.

Safsata: A kişisi cahil ve yobaz olduğu için LGBT aktivizmine karşıdır.

 

“SEN DE” SAFSATASI:

Bir kişinin söyledikleri ile yaptıkları çeliştiği için söylenen şeyin yanlış olduğu sonucuna varma yanılgısıdır.

ÖRNEK:

A: Hırsızlık yapmak kötüdür. (A kişisi hırsızlık yaptı)

B: Sen hırsızlık yaptığına göre hırsızlık yapmak yanlış bir şey değildir.

 

NİTELİKSEL ADAM KARALAMA:

Bir kimsenin görüşlerinin yanlışlığını kanıtlamak yerine o kişinin niteliksel özelliklerine saldırıda bulunarak görüşlerini reddetmeye çalışmaktır.

ÖRNEK:

A: Evlilik dışı cinsel ilişkiyi doğru bulmuyorum.

B: Doğru bulmazsın tabii ki. Çünkü sen bir dincisin.

Safsata: A kişisi dindar olduğu için evlilik dışı cinsel ilişkiye karşıdır. O halde evlilik dışı cinsel ilişki doğrudur.

 

KORKUYA BAŞVURMA:

Karşısındakini korkutarak iddianın doğruluğunu kabul ettirme safsatasıdır.

ÖRNEK:

A: Tanrının varlığına inanmamalısın. Çünkü bütün hayatından zevk almadan ve istediğin her şeyi yapamadan ölüp gideceksin.

B: O halde Tanrının varlığına inanmamalıyım.

Safsata: Tanrının varlığına inanırsan hayattan zevk alamazsın o halde Tanrıya inanmamalısın.

 

ÖNCESİNDE SAFSATASI:

Bir olayın olmasını, belli bir zaman sonra başka bir olaya neden olduğu sonucuna bağlamaktan doğan hatalı çıkarımdır. Hepimizin içinde sürekli var olan kolayca anlamlandırma ve bağ kurma arayışı bu tür hatalar yapmamıza neden olur.

ÖRNEK:

1: Kuran’da anlatılan kıssaların benzeri Tevrat’ta ve Sümer mitolojisinde de anlatılır. Bu, Kuran’ın önceki kitaplardan kopyalandığının kanıtıdır.

2:  Yağmur yağdıktan sonra çiçekler açar. O halde çiçeklerin açma sebebi yağmurdur. (2. örnek natüralistlerin kabul etmekte zorluk çekeceği bir örnektir. Bu, örneğin yanlış olduğu anlamına gelmez.)

 

İNANCA BAŞVURMA:

Bir iddianın/argümanın doğruluğunu, insanların çoğunluğunun ona inandığını söyleyerek savunmaktır.

ÖRNEK:

1- Birçok bilim adamı natüralisttir.

2- O halde natüralizm doğrudur.

Safsata: Birçok bilim adamı natüralist olduğu için natüralizm doğrudur.

 

YENİYE BAŞVURMA:

Bir şeyin daha yeni olduğundan dolayı daha iyi olduğunu öne sürmekten doğan safsatadır.

ÖRNEK:

A: Şu X partisi Y partisinden sonra açıldı.

B: O halde X partisi daha iyidir.

 

İSPATLAMA MECBURİYETİ:

Bu safsata “Bir şey aksi ispatlanamadığı sürece doğrudur” varsayımına dayanır.

ÖRNEK:

A: Tanrı’nın varlığına inanıyorum.

B: İnanma çünkü Tanrıyı gözlemleyemiyoruz o halde Tanrı yoktur.

Safsata: Tanrının varlığı henüz gözlemlenmediğine göre Tanrı yoktur.

 

ALAKASIZ SONUÇ SAFSATASI:

İddia edilen şeyle alakası bulunmayan bir sonuç çıkartmayla ilgilidir.

ÖRNEK:

1: Bu metnin bir kaynakçası yok. O halde bu metin yanlıştır.

2: Ahmet Tanrı’nın varlığına inanıyor. O halde Ahmet yobazdır.

3: Ayşe’nin hiç sevgilisi olmamış. O halde Ayşe eşcinseldir.

 

KORKULUK SAFSATASI:

Kendi iddiasını güçlendirmek için, karşı tarafın gerçek iddiası yerine iddianın en zayıf ve/veya duygusal yönünü bularak buna saldırma durumudur. Samandan yapılmış bir korkuluğu devirmek gerçek bir adamı yere devirmekten daha kolay olduğu için bu safsataya “Korkuluk Safsatası ” da denmektedir.

ÖRNEK:

A: Benim inancıma göre mazlumlar hakkını ahirette alacaklar.

B: O halde birisinin katledilmesini destekliyorsun nede olsa o kişiyi mazlum konumuna sokarak cennete gitmesini sağlayabilirsin.

ORTAK TUTUMA BAŞVURMA:

Bir düşünceyi kabul ettirmek için büyük çoğunluğun ortak bir davranışının doğru olduğunu öne sürmektir.

ÖRNEK:

A: Bence eşcinselliğin var olması problem değildir ama bunu kuruluşlarla, medyayla yaymaya çalışmak hatalıdır.

B: Cahil yobaz. Artık halk bu kurumları destekliyor. Sen şu an suç işliyorsun.

A: Pekala herkes öyle yapıyorsa doğrudur.

Safsata: Herkes bu kurumları destekliyor o halde bu kurumları desteklemek doğrudur.

 

KÖKENSEL HATA (GENETİK SAFSATASI):

Bir şeyi; kaynağı, kökeni veya başlangıcı açısından değerlendirmek, açıklamak veya reddetmekten doğan hatadır. Bir argümanın, fikrin kaynağında bulunan bir kusuru öne sürerek o argümanı veya fikri gözden düşürmeye çalışmaktır.

ÖRNEK:

1- Müslüman bir ülkede doğduğun için Müslümansın eğer başka yerde doğsaydın ateist olabilirdin. Yani İslam’ı savunman yanlıştır.

2-  Ali’nin babası fizik öğretmeni olduğu için kesin onun da fiziği iyidir.

3-  A: Dostum X kanalındaki şu önemli haberini gördün mü?

B: Bırak ya şu iktidar/muhalif yanlısı kanala mı inanacağım.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir